مراسم های ویژه برای عید نوروز باستانی در روستای قوژد کهن

نوروز در قوژد کهن :

روستای قوزد بخش مرکزی شهرستان کاشمر مرکز دهستان بالاولایت همانند اکثر روستاهای ایران آداب و رسوم خاص خود را دارد که حقیر سعی می کنم به بخشی از آنها جهت اطلاع علاقمندان در چند پست بپردازم و برای همین در این پست به آداب و رسوم قوژد کهن در این سال نو و نوروز برای آغاز این بخش و شروع می پردازم :

نوروز در قوژد کهن همانند همه فلات ایران و کشورهای دیگر منطقه خاورمیانه و آسیا با آداب و رسوم خاصی گرامی داشته می شود و روستای قوزد کهن هم از این موضوع استثنا نیست ازجمله آداب و رسوم سابق و کنونی فامرین می توان به شرح زیر اشاره کرد :
۱- قبل از آغاز سال نو حدود یکماه مانده جنب و جوش خاصی در روستا آغاز می شود خانم های خانه به کمک آقایان که پس از چند ماه استراحت نیرومند شده اند و از کشاورزی و دامپروری و کوره داری اجر پزی راحت شده اند به نظافت خانه و یا همان خانه تکانی مشغول می شوند و تا یک هفته مانده به آغاز سال جدید این خانه تکانی ها ادامه دارد .

در زمانهای قدیم با گچ و یا خاک سفید دیوارهای خانه را به مناسبت رسیدن نوروز سفید می کردند ولی الان به دلیل پیشرفت های علمی و اقتصادی دیگر از آن خانه سفید کردن ها خبری نیست ، اما هنوز باید تمام اسباب خانه و خود خانه از ظروف گرفته تا فرش ها و موکت ها و پنجره ها و… همه تمیز شوند و از آنجائیکه نظافت و تمییزی در خون فامرینی ها هست تا سال نو را با خانه های تمییز به انتظار بنشینند .

۲- سبزه انداختن تقریبا دوهفته مانده به عید نوروز آغاز می شود که یکی از هفت سین سفره های عید می باشد اما علاوه بر آن سبزهایی نیز برای درگذشتگان و مردگان درست می کنند تا در آخرین جمعه بر سر قبر عزیزانشان ببرند و قبل از آمدن سال نو  با پخش نذورات و غبارروبی یاد و خاطر گذشتان را با ذکر فاتحه و قرآن خواندن زنده نگه دارند و در پایان آخرین پنج شنبه سال هر قبری را نگاه کنی به سبزه ای آراسته است و این سنت از صد ها سال در روستای قوژد کهن انجام می شده و هنوز هم ادامه دارد.

۳- در زمان قدیم چند روز مانده به عید نوروز همسایه ها دور هم جمع می شدند و به اندازه سهم خود در درست کردن سمنو که کار بسیار سختی هم هست شرکت می کردند که هم برای سفره هفت سین به کار می رفت و هم برای خوردن مهمانان در دید و بازدید های عید ، یادش به خیر وقتی من بچه بودم ننم و همسایه ها مون جمع می شدن در خونه همه دیگه و سمنو درست می کردن و چقدر اون دوران از اینکه همه با هم بودن لذت می بردن دل هاشون پر بود از صفا و مهربانی و دوست داشتن هرچند که دیگر امروز از آن دور هم جمع شدن ها خبری نیست ولی هنوز هم هستند کسانی که این سنت را در روستای فامرین حفظ کرده اند و امیدورام این سنت مجددا به دوران رونق و اوج خود برسد .

۴ – یک آداب ورسوم  مخصوص شب عید که در روستای قوژد قدیم زمان بچگی ما درست می کردند به اسم تخم مرغ بازی بود. که روز اول و دوم عید نوروز در قدیم بچه ها تخم مرغ های بر می داشتند و در یک دور قلعه روستا جمع می شدند .

۵ – خرید کردن قبل از شب عید یکی دیگر از رسومات مردمان روستای تاریخی قوژد کهن است که معروف به خرید لباس شب عید است و همچنین خرید انواع آجیل و پسته و شیرینی و تخمه و تنقلات دیگر و انواع میو ه های نوروزی که در دید و بازدید های عید جهت پذیرایی از مهمان ها استفاده می شود .

۶ – شب عید و یا همان آخرین ساعت های سال بهترین غدا سال به همراه سفره ای رنگین انداخته می شود و سال کهنه را با بهترین خاطره ها در فامرین به پایانش منتظر می مانند .

۷- در لحظه سال تحویل همه افراد خانواده که پس از یک سال کار و تلاش از هر کجای کشور که هستند به منزل پدر ی می آیند و دور سفره هفت سین جمع می شوند و پدر خانواده طبق رسوم قوژد که دارای احترام خاصی است در بالای سفره هفت سین در کنار مادر خانواده می شیند و فرزندان و نوه ها همگی دور تا دور سفره هفت سین می نشینند تا در کنار بزرگان که مایه برکت و رحمت خداوند هستند سال نو را آغاز کنند چند دقیقه قبل از اغاز سال نو پدر یا یکی از فرزندان آیاتی از قرآن مجید را تلاوت می کنند و آخرین ثانیه های سال قدیم معطر باشد به عطر قرآن و اولین ثانیه های سال جدید را با دعای یا محول حول و الاحوال و… رنگ وبویی دیگر می بخشنند .

پس از سال تحویل کوچکترها بزرگترها به رسم و ادب فامرینی می بوسند و دست پدر و مادر را هم می بوسند به نشانه تشکر از زحماتی که برای آنها کشیده اند و اینجاست که پدر خانواده اسکناس های نو و تا نخورده را از جیبش در می آورد و به تک تک فرزندان به عنوان تبرک و عیدی سال نو هدیه می هد و مادر خانواده هم برای کوچکترها تخم مرغ رنگ کرده ای که از قبل برای سال تحویل آماده کرده است را هدیه می هد و اینجاست که در آن لحظه به هر خانه فامرین سر بزنی پر است از ادب و احترام و شادی و جشن و سرور به مناسبت فرا رسیدن سال نو .

۸ – یکی از آداب خوب و مهم مردمان فامرین این است که در اولین روز از سال نو به خانه های یکدیگر رفته و اصولا آنهایی که سنشان بیشتر است اول به دیدار آنها می روند تا سال نو را به رسم ادب بزرگتری تبریک بگویند و دیداری تازه کرده باشند و اگر خدای ناکرده کینه و کدورتی در طول سال به وجود آمده باشد آنها به فراموشی بسپارند و یکی دیگر از نکات مثبت مردمان فامرین این است که اگر از اهالی قوژد در سال گذشته  از دنیا رفته باشد برای عرض تبریک سال نو به خانه آن مرحوم می روند تا دل بازماندگان را شاد کنند و با خواندن فاتحه ای یادی از عزیزانشان بکنند که این سنت حسنه یکی از برجسته ترین آداب مردمان فامرین به حساب می آید و مایه مباهات است .

۹- یکی از سنت هایی که در قدیم روستای قوژد رسم بود شال انداختن بود یعنی اینکه جوانان بعد از سال نو در شب های اول از پشت بام های اهالی بالا می رفتند و با بستن رو سری و یا شالی به طنابی آنرا از بالای پشت بام به سمت پنجره صاحب خانه می فرستادند و صاحب خانه هم طبق رسم بدون آنکه چهره فرد را ببیند از پشت پنجره پول یا تخم مرغ رنگ کرده ، یا آجیل و پسته و… به عنوان عیدی به شال می بست و شال انداز آنرا بالا کشیده و به رسم تشکر با صدای بلند عید راتبریک گفته و به سراغ خانه های دگر می رود .

متاسفانه این سنت در همین چند سال اخیر به کلی به فراموشی سپرده شده است که امیدوارم در این نوشته بتوانم حداقل اسم این سنت مخصوص مردمان قوژد کهن را زنده نگه بدارم .

۱۰- یکی دیگر از سنت ها در روستای قوژد بخصوص جوانها در قدیم شیر یا خط بازی کردن بود به طوری که جوانها جمع می شند در محله های خود سکه های عیدی خود را با این روش که اگر شیر آمد مال من اگر خط آمد مال طف دیگری می شد البته اسم این نوع بازی بود و نمی توان به آن لفظ قمار اطلاق کرد بنابراین چون نیت قمار نداشتند بعید می دانم اشکال شرعی هم آن موقع داشته باشد .

۱۱- تخم مرغ بازی کردن هم یکی دیگر از بازی ها و سنت های جوانان قدیم فامرین بود به اینگونه که بچه ها و نوجوانانی که هدیه خود یعنی تخم مرغ خام یا پخته که آ« زمان به عنوان عیدی مرسوم بود را می گرفتند جمع می کردند و با دوستان خود این بازی را انجام می دادند و نحوه آن هم این طوری بود که یکی بخم مرغ را در مشت خود می گرفت و کمی از سر یا ته آن را بیرون می گذاشت و یکی هم  تخم مرغ دیگری در دست داشت آن کسی که تخم مرغ دستش بود به تخم مرغ دیگری می زد اگر هرکدام  از تخم مرغ ها می شکست مال کسی می شد که تخم مرغش سالم مانده بود می شد .

۱۲ – روز سیزدهم فروردین یک روز تاریخی برای قوژدی ها هست طبق رسوم چند صد ساله مردم این روستا از صبح نهار را آماده می کنند و آن روز را در صحرا و طبیعت زیبا و سر سبز دشت قوژد و جنگل روستا سپری می کنند بعد از خوردن ناهار کم کم مردم سبزه های سفره هفت سین خود را برداشته و همگی طبق سنت به طرف تپه باستانی دمیرقه می روند که آب ریز یکی از قنات روستا که به نام قنات فامرین نام دارد و قدمدت ۱۲۰۰ ساله  دارد که در کنا تپه دمیرقه هست می روند و هر خانواده ای دور تا دور تپه می نشینند و آخرین تنقلات و میوهای باقی مانده از نوروز را آنجا می خورند و به شادی و پایکوبی می پردازنند و مردان روستا با صدای ساز و دغل شروع به رقص محلی می کنند و در پایان هم هر کسی طبق باور مردمان فامرین نخی از لباس خود را به بوته گیاهی می بندد و سبزه ها را در آب قنات رها می کنند و پس از این دوهفته پاشنه های کفش خود را می کشند و کمربند همت را می گمارند تا بعد از سیزده بدر به بیابان رفته و شروع می کنند به کارهای کشاورزی و طلب روزی حلال از دست رنج خودشان تا سال دیگر همین موقع دوباره دور تپه دمیرقه جمع شوند.

این ها تنها بخشی از آداب و رسوم مردم خوب و صمیمی روستای کهن قوژد بود که به دلیل طولانی شدن مطلب و خسته شدن خوانندگان از ذکر باقی آنها گذشتنم ان شالله در فرصت دیگر و در پست دیگر به شرط حیات ادامه خواهم داد .

یا حق – مدیر رسمی پایگاه خبری و اطلاع رسانی روستای قوژد 

خبرنگار ویژه روستا محمد جعفرنژاد قوژدی